برنامه کوددهی یونجه برای افزایش تناژ؛ تغذیه بعد از هر چین

دو مزرعه‌ی یونجه با یک بذر، یک آب و یک خاک، می‌توانند در پایان سال تفاوت چشمگیری در تناژ داشته باشند. بخش بزرگی از این تفاوت به یک سؤال برمی‌گردد: بعد از هر چین، گیاه با چه چیزی دوباره رشد می‌کند؟ یونجه‌ای که بعد از برداشت گرسنه بماند، دیرتر سبز می‌شود، ساقه‌های نازک‌تری می‌دهد و برگ کمتری دارد. برنامه کوددهی یونجه یعنی جبران همین فشار بعد از هر چین.

در این مقاله، نیاز غذایی یونجه، دلیل تغذیه بعد از هر چین، زمان و مقدار محلول‌پاشی و نکاتی را که تناژ را بالا می‌برند مرور می‌کنیم. برنامه‌ی آماده‌ی دومرحله‌ای را هم در پک تغذیه گیاهان علوفه‌ای ببینید.

فهرست مطالب

1. یونجه چه چیزی از خاک برمی‌دارد؟
2. چرا تغذیه بعد از هر چین؟
3. برنامه‌ی دومرحله‌ای تغذیه در هر چین
4. نکات اجرای محلول‌پاشی
5. کود پایه و آزمون خاک
6. مدیریت برداشت برای تناژ بیشتر
7. یونجه‌ی تازه‌کاشت، چندساله و چین‌های تابستانه
8. اشتباهات رایج
9. پرسش‌های متداول

یونجه چه چیزی از خاک برمی‌دارد؟

یونجه یکی از پرمصرف‌ترین محصولات زراعی است، چون تقریباً کل اندام هوایی آن چند بار در سال از مزرعه خارج می‌شود. با هر تن علوفه‌ی خشک، مقدار قابل‌توجهی پتاسیم، کلسیم، فسفر، منیزیم، گوگرد و ریزمغذی از خاک برداشته می‌شود. در مزرعه‌ای که چند چین در سال برداشت می‌شود، این مقدار به‌سرعت جمع می‌شود.

• نیتروژن: یونجه بخش بزرگی از نیتروژن خود را با کمک باکتری‌های ریشه از هوا می‌گیرد؛ اما بلافاصله بعد از چین، که برگی برای تأمین انرژی باکتری‌ها نمانده، مقدار کمی نیتروژن در دسترس به شروع سریع رشد کمک می‌کند.
• فسفر: برای ریشه، انرژی سلولی و تثبیت نیتروژن.
• پتاسیم: پرمصرف‌ترین عنصر در یونجه؛ برای ساقه‌ی محکم، عمر مزرعه و تحمل سرما و خشکی.
• بور، مولیبدن، روی و منگنز: برای رشد طبیعی سرشاخه‌ها، تثبیت نیتروژن و کیفیت علوفه.

چرا تغذیه بعد از هر چین؟

بعد از هر برداشت، یونجه همه‌ی برگ‌هایش را از دست می‌دهد و برای رشد دوباره، از ذخایر ریشه و طوقه خرج می‌کند. هفته‌ی اول تا دوم بعد از چین، حساس‌ترین دوره است:

• اگر گیاه در این دوره به عناصر کافی دسترسی داشته باشد، جوانه‌های طوقه سریع و یکنواخت رشد می‌کنند.
• هر چه برگ‌ها زودتر کامل شوند، زودتر فتوسنتز و پر کردن دوباره‌ی ذخایر ریشه شروع می‌شود.
• رشد یکنواخت یعنی مزرعه هم‌زمان به برداشت می‌رسد و کیفیت علوفه‌ی کل مزرعه یکسان است.

یکی از کشاورزان در ویدئوی یونجه ۱۰ روز زودتر به برداشت رسید و وزن بیشتری داشت نتیجه‌ی همین تغذیه بعد از چین را نشان داده است. البته نتیجه‌ی هر مزرعه به خاک، آب و مدیریت همان مزرعه هم بستگی دارد.

برنامه‌ی دومرحله‌ای تغذیه در هر چین

در پک تغذیه گیاهان علوفه‌ای، تغذیه‌ی هر چین در دو مرحله انجام می‌شود:

مرحله‌ی اول: کود مایع رشد سریع

• زمان: اول هر چین، وقتی گیاه حدود ۶ تا ۷ سانتی‌متر شد و اولین برگ‌ها درآمدند.
• مقدار: ۲ لیتر در هر هکتار.
• هدف: نیتروژن، فسفر و پتاسیم برای رشد رویشی سریع و یکنواخت.

مرحله‌ی دوم: کود مایع افزایش تناژ

• زمان: یک هفته بعد از مرحله‌ی اول.
• مقدار: ۲ لیتر در هر هکتار.
• هدف: ریزمغذی‌های کامل برای وزن‌گیری، ساقه‌ی پرتر و تناژ بیشتر.

نسبت محلول‌پاشی در هر دو مرحله یک به دویست است؛ یعنی هر ۱ لیتر کود در ۲۰۰ لیتر آب. برای گرفتن نتیجه، هر دو مرحله در هر چین لازم است. اگر مزرعه‌ی ۲ هکتاری دارید و ۵ چین در سال برداشت می‌کنید، در کل سال ۲۰ لیتر از هر کود لازم دارید؛ فرم محاسبه‌ی صفحه‌ی پک این حساب را برای شما انجام می‌دهد.

نکات اجرای محلول‌پاشی

• زمان روز: صبح زود یا عصر؛ در گرمای ظهر، قطره‌ها سریع خشک می‌شوند و احتمال سوختگی برگ هست.
• باد و باران: در باد شدید محلول‌پاشی نکنید. اگر تا چند ساعت بعد احتمال باران هست، کار را عقب بیندازید.
• آبیاری: بهتر است محلول‌پاشی روی گیاهی انجام شود که تنش آبی ندارد؛ مثلاً یکی دو روز بعد از آبیاری.
• کیفیت آب: آب خیلی شور یا گل‌آلود، اثر محلول‌پاشی را کم می‌کند.
• اختلاط: اگر می‌خواهید کود را با سم مخلوط کنید، اول در یک ظرف کوچک آزمایش کنید و با کارشناس مشورت کنید.

کود پایه و آزمون خاک

محلول‌پاشی، تغذیه‌ی سریع و هدفمند در هر چین است، اما جای کود پایه‌ی خاک را در خاک‌های خیلی فقیر کامل نمی‌گیرد. هر دو سه سال یک بار، آزمون خاک بگیرید. اگر فسفر یا پتاسیم خاک خیلی پایین است، کود پایه را بر اساس توصیه‌ی آزمون، ترجیحاً در پاییز یا اواخر زمستان، بدهید. pH و آهک خاک هم بر جذب عناصر اثر زیادی دارد؛ در خاک‌های آهکی، ریزمغذی‌ها کمتر در دسترس‌اند و محلول‌پاشی اهمیت بیشتری پیدا می‌کند.

مدیریت برداشت برای تناژ بیشتر

تغذیه بدون مدیریت درست برداشت، نتیجه‌ی کامل نمی‌دهد:

• مرحله‌ی برداشت: برداشت در اوایل گل‌دهی (حدود ۱۰ درصد گل) تعادل خوبی بین تناژ و کیفیت دارد. برداشت خیلی زود، ریشه را ضعیف می‌کند و برداشت دیر، کیفیت علوفه را پایین می‌آورد.
• ارتفاع برداشت: برداشت خیلی کوتاه به طوقه آسیب می‌زند. ارتفاع حدود ۵ تا ۷ سانتی‌متر در چین‌های فصل رشد معمول است.
• حفظ برگ: بیشتر پروتئین علوفه در برگ است. علوفه را در رطوبت مناسب جمع کنید تا برگ‌ها نریزند.
• ترافیک ماشین‌ها: عبور ماشین سنگین روی جوانه‌های تازه‌ی بعد از چین، به آن‌ها آسیب می‌زند؛ جمع‌آوری را سریع انجام دهید.

مراقبت پاییزه و آخرین چین هم در عمر مزرعه نقش مهمی دارد که در مقاله‌ی مراقبت و تغذیه یونجه در پاییز به آن پرداخته‌ایم.

یونجه‌ی تازه‌کاشت، یونجه‌ی چندساله و چین‌های تابستانه

یونجه‌ی سال اول

در سال اول، یونجه بخش زیادی از انرژی خود را صرف ساختن ریشه‌ی عمیق و طوقه‌ی قوی می‌کند. تغذیه‌ی منظم در این سال، به‌خصوص فسفر و ریزمغذی‌ها، پایه‌ی عمر مزرعه را می‌سازد. در سال اول، چین اول را خیلی زود نزنید؛ اجازه دهید گیاه حداقل یک بار به مرحله‌ی گل‌دهی برسد تا ریشه‌ها خوب پر شوند.

یونجه‌ی چندساله

با گذشت سال‌ها، خاک مزرعه از عناصری که با علوفه برداشت شده خالی‌تر می‌شود و بعضی بوته‌ها از بین می‌روند. در مزارع سه‌ساله و بیشتر، تغذیه‌ی منظم در هر چین کمک می‌کند بوته‌های باقی‌مانده ساقه‌های بیشتری بدهند و جای خالی بوته‌های از دست‌رفته را تا حدی پر کنند. نمونه‌ای از این تغییر را در ویدئوی یونجه‌ی سه‌ساله‌ای که سال‌های قبل رشد خوبی نداشت ببینید.

چین‌های تابستانه

در گرمای تابستان، رشد یونجه کندتر و تنش آبی بیشتر است. در این چین‌ها، محلول‌پاشی را حتماً در ساعات خنک صبح یا عصر انجام دهید و آن را با برنامه‌ی آبیاری هماهنگ کنید. گیاهی که زیر تنش شدید خشکی است، کود را خوب جذب نمی‌کند؛ پس اول آبیاری، بعد محلول‌پاشی. ریزمغذی‌ها و پتاسیم در این دوره به گیاه کمک می‌کنند گرما را بهتر تحمل کند و ساقه‌هایش نازک و کم‌برگ نشوند.

اشتباهات رایج

• تغذیه فقط در چین اول: چین‌های تابستانه هم به همان اندازه به تغذیه نیاز دارند.
• اجرای فقط یکی از دو مرحله: مرحله‌ی رشد سریع بدون مرحله‌ی تناژ، فقط نیمی از نتیجه را می‌دهد.
• محلول‌پاشی دیرهنگام: وقتی یونجه بلند شده، سطح برگ زیاد است اما فرصت اثرگذاری روی رشد کم شده.
• اوره‌ی زیاد: نیتروژن زیاد خاکی، تثبیت نیتروژن را کم و رشد علف هرز را زیاد می‌کند.
• بی‌توجهی به پتاسیم: مزرعه‌ای که پتاسیم کافی ندارد، زودتر تُنُک می‌شود.

جدول برنامه‌ی تغذیه‌ی هر چین

پرسش‌های متداول

بعد از چین یونجه کی کود بدهیم؟

وقتی گیاه بعد از برداشت حدود ۶ تا ۷ سانتی‌متر شد و اولین برگ‌ها درآمدند، محلول‌پاشی رشد سریع، و یک هفته بعد محلول‌پاشی افزایش تناژ.

برای هر هکتار یونجه در هر چین چقدر کود لازم است؟

در برنامه‌ی پک علوفه، ۲ لیتر کود رشد سریع و ۲ لیتر کود افزایش تناژ در هر هکتار، در هر چین.

نسبت محلول‌پاشی کود یونجه چقدر است؟

یک به دویست؛ یعنی هر ۱ لیتر کود در ۲۰۰ لیتر آب.

آیا یونجه به اوره نیاز دارد؟

یونجه بیشتر نیتروژن خود را از هوا تثبیت می‌کند و اوره‌ی زیاد هم تثبیت را کم می‌کند و هم علف هرز را تقویت می‌کند. مقدار کمی نیتروژن در شروع رشد بعد از چین کافی است.

بهترین زمان برداشت یونجه برای تناژ و کیفیت چیست؟

اوایل گل‌دهی، حدود ۱۰ درصد گل، تعادل خوبی بین تناژ و کیفیت علوفه دارد.

جمع‌بندی

برای تناژ بیشتر یونجه، تغذیه را به هر چین گره بزنید: وقتی گیاه بعد از برداشت ۶ تا ۷ سانتی‌متر شد، ۲ لیتر کود رشد سریع در هکتار، و یک هفته بعد ۲ لیتر کود افزایش تناژ، هر دو با نسبت یک به دویست. در کنار آن، آزمون خاک، برداشت در اوایل گل‌دهی، ارتفاع برداشت مناسب و حفظ برگ را رعایت کنید. تجربه‌ی یک کشاورز دیگر را هم در ویدئوی تجربه کشاورز از مصرف محصولات رشد کود در کشت یونجه ببینید.