مراقبت و تغذیه یونجه در پاییز؛ آخرین چین و آماده‌سازی برای زمستان
یونجه گیاهی چندساله است و هر پاییز، برای سال بعدش تصمیم می‌گیرد. اگر آخرین چین در زمان نامناسب برداشت شود یا گیاه با ریشه‌ی خالی وارد زمستان شود، بهار سال بعد مزرعه دیر سبز می‌شود، بوته‌ها تُنُک می‌شوند و علف هرز جای بوته‌های از دست‌رفته را می‌گیرد. مراقبت از یونجه در پاییز یعنی مدیریت آخرین چین، تغذیه‌ی درست و آماده‌سازی مزرعه برای زمستان.
در این مقاله می‌خوانید آخرین چین را کی و با چه ارتفاعی بزنید، یونجه در پاییز به چه عناصری نیاز دارد و چه کارهایی مزرعه را برای زمستان آماده میکند. برنامه‌ی تغذیه‌ی هر چین را هم می‌توانید در پک تغذیه گیاهان علوفه‌ای ببینید.
فهرست مطالب
- چرا پاییز برای یونجه حیاتی است؟
- زمان آخرین چین
- ارتفاع برداشت آخرین چین
- تغذیه‌ی یونجه در پاییز
- آبیاری پاییزه و زمستانه
- علف هرز، سس و آفات در پاییز
- چرای دام در مزرعه‌ی یونجه
- ارزیابی تراکم مزرعه در پاییز
- آماده شدن برای چین اول بهار
- پرسش‌های متداول
چرا پاییز برای یونجه حیاتی است؟
یونجه ذخایر غذایی خود را، به‌ویژه قندها و پروتئین‌های ذخیره‌ای، در ریشه و طوقه نگه می‌دارد. بعد از هر چین، گیاه برای رشد دوباره از همین ذخایر خرج میکند و وقتی برگ‌ها دوباره کامل شدند، انبار را پر میکند. در پاییز، با کوتاه شدن روزها و سرد شدن هوا، یونجه بیشتر انرژی خود را به‌جای رشد شاخ‌وبرگ، به ریشه و طوقه می‌فرستد.
این ذخیره‌ی پاییزه سه کار مهم انجام می‌دهد:
- زنده ماندن در زمستان: ریشه‌ای که ذخیره‌ی کافی دارد، سرما و یخ‌زدگی خاک را بهتر تحمل میکند.
- شروع سریع بهار: رشد اولیه‌ی بهار تقریباً همه از ذخیره‌ی ریشه است. ریشه‌ی پر یعنی چین اول زودتر و پرپشت‌تر.
- عمر مزرعه: مزرعه‌ای که هر پاییز ضعیف وارد زمستان شود، هر سال بوته‌ی بیشتری از دست می‌دهد و زودتر از موعد باید شخم و دوباره کاشته شود.
زمان آخرین چین
مهم‌ترین تصمیم پاییزه، زمان برداشت آخرین چین است. قاعده‌ای که منابع ترویجی معتبر توصیه می‌کنند این است که بعد از آخرین چین، گیاه حدود ۴ تا ۶ هفته فرصت رشد پیش از اولین یخبندان سخت داشته باشد. در این مدت، یونجه دوباره برگ می‌دهد و با همین برگ‌ها، ریشه‌ها را پر میکند.
اگر آخرین چین خیلی دیر و نزدیک به سرما برداشت شود، گیاه برای رشد دوباره از ذخیره‌ی ریشه خرج میکند اما فرصت پر کردن آن را پیدا نمی‌کند. این بدترین حالت است. دو راه درست وجود دارد:
- آخرین چین را زودتر بزنید تا ۴ تا ۶ هفته فرصت رشد بماند.
- یا اگر دیر شده، صبر کنید تا بعد از اولین یخبندان سخت که رشد متوقف شد، برداشت کنید؛ در این حالت گیاه دیگر رشد دوباره ندارد که ذخیره را خرج کند.
تاریخ دقیق در هر منطقه با آب‌وهوای همان منطقه فرق میکند. اگر سابقه‌ی تاریخ اولین سرمای سخت منطقه‌تان را می‌دانید، از آن عقب بشمارید.
ارتفاع برداشت آخرین چین
در آخرین چین، کمی بلندتر از چینهای تابستانه برداشت کنید؛ برای مثال ۸ تا ۱۰ سانتیمتر. ساقه‌های باقی‌مانده در زمستان برف را نگه می‌دارند و برف مثل یک پتو، طوقه را از سرمای شدید محافظت میکند. همچنین برداشت خیلی کوتاه، به طوقه آسیب می‌زند و جوانه‌های بهار را در معرض سرما قرار می‌دهد.
تغذیه‌ی یونجه در پاییز
یونجه در هر تن علوفه، مقدار زیادی پتاسیم، فسفر، کلسیم و ریزمغذی از خاک برمی‌دارد. مزرعه‌ای که چند چین در سال برداشت می‌شود، تا پاییز بخش بزرگی از عناصر خاک را خرج کرده است.
- پتاسیم: مهم‌ترین عنصر برای تحمل سرما و عمر مزرعه. کمبود پتاسیم به شکل لکه‌های سفید یا زرد ریز در حاشیه‌ی برگ‌ها دیده می‌شود.
- فسفر: برای ریشه‌ی قوی و ذخیره‌ی انرژی.
- بور: یونجه به بور حساس است و کمبود آن به شکل زردی و قرمزی برگ‌های بالایی و کوتاهی میان‌گره‌ها دیده می‌شود.
- گوگرد و مولیبدن: برای پروتئین‌سازی و تثبیت نیتروژن.
یونجه به دلیل تثبیت نیتروژن، در پاییز به کود ازته‌ی زیاد نیاز ندارد. اگر آزمون خاک دارید، کودهای پایه (فسفر و پتاس) را بر اساس آن در پاییز بدهید.
برای چین آخر، می‌توانید همان برنامه‌ی دومرحله‌ای پک علوفه را اجرا کنید: کود مایع رشد سریع وقتی گیاه بعد از برداشت حدود ۶ تا ۷ سانتیمتر شد و اولین برگ‌ها درآمدند (۲ لیتر در هکتار)، و کود مایع افزایش تناژ یک هفته بعد (۲ لیتر در هکتار)، هر دو با نسبت یک به دویست. برگ سالم‌تر در پاییز یعنی ذخیره‌ی بیشتر در ریشه. جزئیات کامل را در صفحه‌ی پک تغذیه گیاهان علوفه‌ای ببینید.
آبیاری پاییزه و زمستانه
اگر پاییز خشک است، یک آبیاری عمیق پیش از سرمای اصلی کمک میکند ریشه‌ها مرطوب و فعال وارد زمستان شوند؛ خاک مرطوب گرما را بهتر از خاک خشک نگه می‌دارد. اما مراقب باشید آب در مزرعه نماند. ایستادن آب روی یونجه در زمستان، به‌خصوص اگر یخ بزند، طوقه‌ها را خفه و بوته‌ها را از بین می‌برد. زهکشی بخش‌های گود مزرعه را بررسی کنید.
علف هرز، سس و آفات در پاییز
- علف‌های هرز پاییزه: در مزارع تُنُک، علف‌های هرز زمستانه جای خالی را پر می‌کنند. پاییز زمان خوبی برای شناسایی لکه‌های تُنُک و برنامه‌ریزی برای بهار است.
- سس: اگر در تابستان لکه‌های سس داشتید، محل آن‌ها را علامت بزنید. بذر سس سال‌ها در خاک زنده می‌ماند و بهار سال بعد دوباره سبز می‌شود.
- سرخرطومی یونجه: حشرات بالغ بعضی آفات در بقایای گیاهی و حاشیه‌ی مزرعه زمستان‌گذرانی می‌کنند. تمیز نگه داشتن حاشیه‌ها به کم شدن فشار آفت در بهار کمک میکند.
اگر در انتخاب بذر برای کاشت تازه یا واکاری لکه‌های تُنُک تردید دارید، مقاله‌ی تشخیص بذر یونجه خوب از روی ظاهر را بخوانید.
چرای دام در مزرعه‌ی یونجه
چرای پاییزه‌ی سبک، بعد از یخبندان سخت و وقتی رشد متوقف شده، معمولاً آسیب جدی نمی‌زند. اما چرای سنگین و طولانی، به‌خصوص روی خاک مرطوب، طوقه‌ها را لگدکوب و خاک را فشرده میکند. هرگز در روزهای گل‌آلود یا وقتی زمین نیمه‌یخ‌زده است دام را وارد مزرعه نکنید.
ارزیابی تراکم مزرعه در پاییز
پاییز بهترین زمان برای این است که ببینید مزرعه‌ی یونجه‌تان چقدر جان دارد و ارزش نگه داشتن برای سال بعد را دارد یا نه. برای این کار، در چند نقطه‌ی مختلف مزرعه یک قاب یک متر در یک متر (یا یک چهارچوب ساده‌ی چوبی) روی زمین بگذارید و تعداد ساقه‌های داخل آن را بشمارید.
- منابع ترویجی دانشگاهی برای یونجه، تراکم ساقه را بهتر از تعداد بوته معیار سلامت مزرعه می‌دانند. وقتی تعداد ساقهها در هر متر مربع حدود ۶۰۰ یا بیشتر باشد، معمولاً تراکم عامل محدودکننده‌ی عملکرد نیست.
- اگر تعداد ساقهها به حدود ۴۰۰ یا کمتر در متر مربع رسیده، افت عملکرد محسوس است و باید درباره‌ی ادامه‌ی مزرعه یا برنامه‌ی جایگزینی فکر کرد.
- در کنار شمارش، چند بوته را از خاک بیرون بیاورید و ریشه را ببرید. ریشه‌ی سالم داخلش سفید و سفت است؛ ریشه‌ی قهوه‌ای، نرم یا توخالی نشانه‌ی پوسیدگی است.
لکه‌های کوچک تُنُک را می‌شود با تغذیه‌ی بهتر و کنترل علف هرز مدیریت کرد. اما اگر بخش بزرگی از مزرعه ضعیف شده، تغذیه به‌تنهایی معجزه نمی‌کند و تصمیم درباره‌ی شخم و کاشت دوباره یا تناوب با غلات، منطقی‌تر است. نمونه‌ای از مزرعه‌ای که ضعیف و ناهموار بود و با تغذیه‌ی منظم یکدست شد را در ویدئوی یونجه‌ای که ضعیف و ناهموار بود، حالا یکدست شده است ببینید.
آماده شدن برای چین اول بهار
کارهایی که در پاییز انجام می‌دهید، در چین اول بهار نتیجه می‌دهد. وقتی بهار رسید و یونجه حدود ۶ تا ۷ سانتیمتر شد، برنامه‌ی تغذیه‌ی هر چین را از سر بگیرید. تجربه‌ی یک کشاورز را در ویدئوی یونجه‌ی سه‌ساله‌ای که سال‌های قبل رشد خوبی نداشت؛ امسال خیلی راضی هستیم ببینید. برنامه‌ی تغذیه‌ی هر چین برای تناژ بیشتر را در صفحه‌ی پک علوفه ببینید.
یونجه را قوی وارد زمستان کنید
مساحت زمین و تعداد چین را در فرم پک علوفه وارد کنید تا مقدار کود و هزینه را ببینید. مشاوره‌ی آنلاین: گیاه پزشک هوشمند یا پیام واتساپ به ۰۹۹۰۲۲۵۳۶۷۷
جدول کارهای پاییزه‌ی یونجه
| کار | زمان یا معیار | نکته |
|---|---|---|
| آخرین چین | با فاصله‌ی کافی تا اولین سرمای سخت | ذخیره‌ی ریشه پر شود |
| ارتفاع برش چین آخر | حدود ۸ تا ۱۰ سانتیمتر | نگه داشتن برف و محافظت از طوقه |
| محلول‌پاشی رشد سریع | گیاه ۶ تا ۷ سانتیمتر بعد از چین | ۲ لیتر در هکتار، نسبت ۱ به ۲۰۰ |
| محلول‌پاشی افزایش تناژ | یک هفته بعد | ۲ لیتر در هکتار، نسبت ۱ به ۲۰۰ |
| شروع دوباره در بهار | یونجه ۶ تا ۷ سانتیمتر | برنامه‌ی هر چین از سر گرفته شود |
مطالب مرتبط: زمان کاشت یونجه؛ کود یونجه تازه کاشته شده
پرسش‌های متداول
آخرین چین یونجه را کی برداشت کنیم؟
طوری که بعد از آن حدود ۴ تا ۶ هفته تا اولین یخبندان سخت فرصت رشد بماند، یا اگر دیر شده، بعد از یخبندان سخت و توقف کامل رشد.
ارتفاع برداشت آخرین چین یونجه چقدر باشد؟
کمی بلندتر از چینهای تابستانه، مثلاً ۸ تا ۱۰ سانتیمتر، تا ساقهها برف را نگه دارند و طوقه محافظت شود.
آیا یونجه در پاییز به کود نیاز دارد؟
بله. پتاسیم، فسفر و ریزمغذیهایی مثل بور برای تحمل سرما و عمر مزرعه مهماند. نیتروژن زیاد لازم نیست، چون یونجه نیتروژن را تثبیت میکند.
آبیاری زمستانه برای یونجه لازم است؟
اگر پاییز خشک است، یک آبیاری عمیق پیش از سرمای اصلی مفید است؛ اما آب نباید در مزرعه بماند، چون یخ زدن آب روی طوقه‌ها بوته‌ها را از بین می‌برد.
آیا چرای دام در پاییز به یونجه آسیب می‌زند؟
چرای سبک بعد از توقف رشد معمولاً مشکلی ندارد؛ اما چرای سنگین روی خاک مرطوب یا نیمه‌یخ‌زده، طوقه‌ها را لگدکوب و خاک را فشرده میکند.
جمع‌بندی
یونجه‌ای که قوی وارد زمستان شود، بهار زودتر و پرپشت‌تر سبز می‌شود. آخرین چین را طوری برداشت کنید که ۴ تا ۶ هفته پیش از یخبندان سخت فرصت رشد بماند، یا بعد از توقف کامل رشد برداشت کنید. کمی بلندتر برداشت کنید، پتاسیم و فسفر را جبران کنید، از ماندن آب در مزرعه و چرای سنگین روی خاک مرطوب پرهیز کنید و لکه‌های سس و تُنُک را برای بهار علامت بزنید. برای تغذیه‌ی بعد از هر چین در فصل بعد، برنامه کوددهی یونجه برای افزایش تناژ را ببینید.
🌱 بذر یونجه مناسب منطقه‌تان
برای کاشت مزرعه‌ی جدید، بذر یونجه رنجر آمریکایی (معتدل و سردسیر)، همدانی، بغدادی (گرم و مرطوب) یا نیکشهری (گرم و خشک) را در صفحه‌ی انواع بذر یونجه ببینید. راهنما: راهنمای کامل خرید بذر یونجه.
📘 راهنمای کامل کود یونجه از کاشت تا چین آخر، و برنامه‌ی آماده‌ی پک تغذیه یونجه در هر چین.
