کود یونجه؛ راهنمای جامع تغذیه یونجه و گیاهان علوفه‌ای برای تناژ بیشتر
آخرین به‌روزرسانی: مهر ۱۴۰۵
یونجه گیاهی چندساله است که در هر سال چند بار چیده می‌شود و هر چین، مقدار زیادی از عناصر خاک را با خودش از مزرعه بیرون می‌برد. اگر این عناصر برنگردند، یونجه‌ای که سال اول پرپشت بود، سال دوم و سوم تنک، زرد و کم‌تناژ می‌شود. در این راهنمای جامع، کود یونجه را از کاشت تا آخرین چین بررسی کرده‌ایم: یونجه‌ی تازه‌کاشت به چه نیاز دارد، بعد از هر چین چه باید کرد و چطور تناژ را بالا نگه داریم. همین اصول برای شبدر، اسپرس و دیگر گیاهان علوفه‌ای هم کاربرد دارد.
برنامه‌ی آماده‌ی دومرحله‌ای هر چین را در پاکێجی خۆراکپێدانی ڕووەکی ئالیک ببینید و مقدار کود را برای مساحت و تعداد چین خودتان حساب کنید.
خلاصه‌ی سریع: پیش از کاشت، فسفر، پتاسیم و آهک‌دهی یا اصلاح خاک بر اساس آزمون؛ نیتروژن زیاد لازم نیست چون یونجه خودش نیتروژن هوا را می‌گیرد؛ در هر چین دو محلول‌پاشی (رشد سریع وقتی ۶ تا ۷ سانتی‌متر شد، افزایش تناژ یک هفته بعد)؛ و در پاییز، مراقبت از ذخیره‌ی ریشه برای زمستان.
فهرست مطالب
- یونجه به چه عناصری نیاز دارد؟
- کود برای یونجه‌ی تازه کاشته شده
- برنامه‌ی تغذیه بعد از هر چین
- چطور تناژ یونجه را بالا ببریم؟
- زردی و ضعف یونجه
- یونجه در پاییز و زمستان
- شبدر، اسپرس و ذرت علوفه‌ای
- جدول تغذیه یونجه
- تعداد چین و کود یونجه در سال
- تغذیه بر اساس سن مزرعه
- پرسش‌های متداول
- انواع کود یونجه
- کود یونجه در خاک شور و آهکی
یونجه به چه عناصری نیاز دارد؟
یونجه از خانواده‌ی بقولات است و با کمک باکتری‌های گره‌ی ریشه، بخش بزرگی از نیتروژن مورد نیازش را از هوا می‌گیرد. برای همین، دادن مقدار زیاد اوره به یونجه‌ی مستقر معمولاً لازم نیست و حتی ممکن است فعالیت این باکتری‌ها را کم کند و علف هرز را تقویت کند. در عوض، یونجه به این عناصر حساس است:
- پتاسیم: بیشترین عنصری که با هر چین از مزرعه خارج می‌شود. کمبودش باعث لکه‌های سفید و زرد روی حاشیه‌ی برگ، ضعف بوته و کاهش دوام مزرعه می‌شود.
- فسفر: برای ریشه‌دهی و تشکیل گره‌های ریشه، به‌خصوص در سال اول.
- گوگرد: کمبودش زردی یکنواخت بوته را می‌دهد که گاهی با کمبود نیتروژن اشتباه گرفته می‌شود.
- بور و مولیبدن: بور برای رشد نقطه‌ی انتهایی و گل‌دهی، و مولیبدن برای فعالیت باکتری‌های تثبیت‌کننده‌ی نیتروژن.
- آهن و روی: در خاک‌های آهکی، کمبودشان به شکل زردی برگ‌های جوان دیده می‌شود.
کود برای یونجه‌ی تازه کاشته شده
سال اول، سال ساختن ریشه است. یونجه‌ای که در سال اول ریشه‌ی عمیق و گره‌های فعال بسازد، سال‌ها مزرعه‌ی پربازدهی خواهد بود. اگر هنوز نکاشته‌اید، اول زمان کاشت یونجه را درست انتخاب کنید؛ گیاهچه‌ای که دیر کاشته شود، در اولین سرما آسیب می‌بیند. برای یونجه‌ی تازه‌کاشت:
- بذر خوب: بذر سالم و یکدست، نیمی از موفقیت است. نشانه‌های بذر خوب را در تشخیص بذر یونجه خوب از روی ظاهر ببینید.
- کود پایه: فسفر و پتاسیم بر اساس آزمون خاک، پیش از کاشت با خاک مخلوط شود.
- نیتروژن کم در شروع: مقدار کمی نیتروژن تا زمان فعال شدن گره‌ها کمک می‌کند؛ بیشتر از آن لازم نیست.
- اولین محلول‌پاشی: وقتی گیاهچه‌ها چند برگ واقعی دادند و حدود ۶ تا ۷ سانتی‌متر شدند، محلول‌پاشی رشد سریع، استقرار را سریع‌تر و یکدست‌تر می‌کند.
برنامه‌ی تغذیه بعد از هر چین
بعد از هر چین، یونجه باید از ذخیره‌ی ریشه و طوقه، دوباره برگ بسازد. در روزهای اول، گیاه برگ کمی دارد و جذب از برگ ممکن نیست. به همین دلیل، زمان درست محلول‌پاشی وقتی است که برگ‌های جدید درآمده‌اند:
- مرحله‌ی اول، رشد سریع: وقتی یونجه بعد از چین حدود ۶ تا ۷ سانتی‌متر شد و اولین برگ‌ها باز شدند؛ ۲ لیتر در هکتار. نیتروژن، فسفر و پتاسیم برای رشد رویشی قوی.
- مرحله‌ی دوم، افزایش تناژ: یک هفته بعد از مرحله‌ی اول؛ ۲ لیتر در هکتار. ریزمغذی‌های کامل برای وزن‌گیری و تناژ بیشتر.
نسبت محلول‌پاشی یک به دویست است، یعنی هر ۱ لیتر کود در ۲۰۰ لیتر آب. برای گرفتن نتیجه، هر دو مرحله در هر چین لازم است. برنامه‌ی کامل را در مقاله‌ی برنامه کوددهی یونجه برای افزایش تناژ هم توضیح داده‌ایم.
چطور تناژ یونجه را بالا ببریم؟
تناژ یونجه فقط به کود بستگی ندارد. این عوامل را با هم در نظر بگیرید:
- زمان چین: برداشت در اوایل گل‌دهی (حدود ۱۰ درصد گل)، بهترین تعادل بین تناژ و کیفیت علوفه را دارد. چیدن زودتر از آن، ذخیره‌ی ریشه را تخلیه می‌کند.
- ارتفاع برش: برش خیلی پایین به طوقه آسیب می‌زند.
- آبیاری: آبیاری بلافاصله بعد از چین، پیش از جمع شدن علوفه، به طوقه آسیب می‌زند و ماندابی، ریشه را می‌پوساند.
- تغذیه‌ی برگی منظم: دو محلول‌پاشی هر چین، کمبودهای پنهان را جبران می‌کند و رشد دوباره را سریع‌تر می‌کند.
- کنترل علف هرز و آفات: به‌خصوص سرخرطومی یونجه در بهار.
محاسبه‌ی کود افزایش تناژ یونجه برای زمین و تعداد چین شما ←
زردی و ضعف یونجه
زردی یونجه علت‌های زیادی دارد: کمبود گوگرد، پتاسیم، بور یا آهن، ماندابی، آفات و بیماری‌های ریشه. شکل و جای زردی روی بوته، مهم‌ترین سرنخ تشخیص است. راهنمای کامل تشخیص را در مقاله‌ی زەردبوونی وێنجە؛ هۆکار، دەستنیشانکردن و چارەسەری خێرا آورده‌ایم.
| نشانه | علت احتمالی |
|---|---|
| زردی یکنواخت کل بوته | کمبود گوگرد یا گره‌های ریشه‌ی غیرفعال |
| نقطه‌های سفید و زرد روی حاشیه‌ی برگ | کمبود پتاسیم |
| زردی و قرمزی برگ‌های بالایی، نوک کوتاه | کمبود بور، به‌ویژه در هوای خشک |
| زردی برگ‌های جوان با رگبرگ سبز | کمبود آهن در خاک آهکی |
| زردی لکه‌ای در قسمت‌های گود مزرعه | ماندابی و پوسیدگی ریشه |
یونجه در پاییز و زمستان
در پاییز، یونجه باید پیش از سرما ذخیره‌ی کافی در ریشه و طوقه جمع کند. آخرین چین را حدود چهار تا شش هفته پیش از اولین یخبندان سنگین انجام دهید، یا بگذارید گیاه بعد از آن کمی رشد کند تا با برگ کافی وارد زمستان شود. پتاسیم کافی در پاییز، مقاومت به سرما را بیشتر می‌کند. بیشتر بخوانید: مراقبت و تغذیه یونجه در پاییز.
شبدر، اسپرس و ذرت علوفه‌ای
شبدر و اسپرس مثل یونجه از بقولات‌اند و همان اصول تغذیه، یعنی نیتروژن کم و تأکید بر فسفر، پتاسیم و ریزمغذی‌ها، برایشان صدق می‌کند. همان دو محلول‌پاشی هر چین در پاکێجی خۆراکپێدانی ڕووەکی ئالیک برای آن‌ها هم کاربرد دارد.
ذرت علوفه‌ای برخلاف یونجه، به نیتروژن زیادی نیاز دارد و به کمبود روی بسیار حساس است. برنامه‌ی تغذیه‌ی ذرت باید جدا و بر اساس آزمون خاک تنظیم شود. برای مشاوره درباره‌ی ذرت از گیاه پزشک هوشمند کمک بگیرید یا پیام واتساپ به ٠٧٧٠٠٣٣٢١٨٦.
جدول تغذیه یونجه
| زمان | کار | مقدار در پک علوفه‌ای |
|---|---|---|
| پیش از کاشت | کود پایه‌ی فسفر و پتاسیم بر اساس آزمون خاک | – |
| هر چین، ارتفاع ۶ تا ۷ سانتی‌متر | محلول‌پاشی رشد سریع | ۲ لیتر در هکتار، نسبت ۱ به ۲۰۰ |
| یک هفته بعد | محلول‌پاشی افزایش تناژ | ۲ لیتر در هکتار، نسبت ۱ به ۲۰۰ |
| پاییز | مدیریت آخرین چین و ذخیره‌ی ریشه | – |
مثال: برای ۱ هکتار یونجه با ۵ چین در سال، ۵ × ۴ = ۲۰ لیتر کود لازم است. برای زمین خودتان، مساحت و تعداد چین را در فرم محاسبه وارد کنید.
کود یونجه در هر مرحله؛ جدول خلاصه
| مرحله | نیاز اصلی | روش تأمین | اشتباه رایج |
|---|---|---|---|
| قبل از کاشت | فسفر، گوگرد، ماده‌ی آلی | کود پایه‌ی خاکی طبق آزمایش خاک | کاشت بدون اصلاح pH و فسفر |
| جوانه‌زنی و استقرار | فسفر، محرک ریشه، مولیبدن | کود ریشه‌زا با آب، بذر تلقیح‌شده | اوره برای سبز کردن سریع |
| ۶ تا ۷ سانتی بعد از هر چین | نیتروژن اولیه، فسفر، پتاسیم | محلول‌پاشی رشد سریع، ۲ لیتر در هکتار | تأخیر تا چند هفته بعد از چین |
| یک هفته بعد | ریزمغذی‌ها (بور، روی، آهن)، پتاسیم | محلول‌پاشی افزایش تناژ، ۲ لیتر در هکتار | محلول‌پاشی در گرمای ظهر |
| چین آخر پاییز | پتاسیم و ذخیره‌ی ریشه | برداشت به‌موقع و تغذیه‌ی پتاسیمی | چین آخر خیلی دیر و نزدیک سرما |
مقدار کود یونجه در هکتار و هزینه در سال
در برنامه‌ی پک کود یونجه، هر چین ۴ لیتر در هکتار مصرف می‌شود (۲ لیتر رشد سریع و ۲ لیتر افزایش تناژ). اگر مزرعه‌ی شما ۵ چین در سال برداشت می‌شود، برای هر هکتار حدود ۲۰ لیتر در سال لازم است. برای مزرعه‌ی خودتان مساحت و تعداد چین را در صفحه‌ی پک کود یونجه وارد کنید تا مقدار و هزینه را ببینید.
چرا یونجه به کود محلول‌پاشی جواب می‌دهد؟
بعد از هر چین، گیاه تقریباً همه‌ی برگ‌هایش را از دست می‌دهد و رشد دوباره را با ذخیره‌ی ریشه شروع می‌کند. در این روزها ریشه هنوز با سرعت کامل جذب نمی‌کند و برگ‌های تازه بهترین راه رساندن غذا هستند. به همین دلیل محلول‌پاشی کم‌حجم در زمان درست، اثری بیشتر از کود خاکی زیاد در زمان اشتباه دارد. نتیجه معمولاً رشد دوباره‌ی یکنواخت‌تر، رسیدن زودتر به چین بعدی و ساقه‌ی پربرگ‌تر است.
چطور کود یونجه مناسب انتخاب کنیم؟
- کودی که بیشتر نیتروژن است برای یونجه‌ی مستقر انتخاب اول نیست.
- پتاسیم و بور را جدی بگیرید؛ یونجه هر دو را زیاد برداشت می‌کند.
- برنامه باید برای هر چین تکرار شود، نه یک بار در سال.
- هزینه را با تناژ هر چین مقایسه کنید، نه با قیمت یک لیتر.
پک کود یونجه رشد کود برای همین طراحی شده است: دو محلول‌پاشی کوتاه در هر چین. مشاهده و محاسبه‌ی پک کود یونجه
پرسش‌های متداول
کود آلی (کود دامی) برای یونجه خوب است؟
کود دامی کاملاً پوسیده پیش از کاشت، ساختمان خاک و نگهداری آب را بهتر می‌کند. کود تازه را روی یونجه نریزید، چون بذر علف هرز می‌آورد و ممکن است به بوته‌ها آسیب بزند. کود آلی جای کود فسفر و پتاسیم و محلول‌پاشی بعد از چین را نمی‌گیرد.
برای یونجه در خاک شور چه کودی بدهیم؟
در خاک شور، سولفات پتاسیم بهتر از کلرید پتاسیم است، اوره‌ی اضافه نباید داد و ریزمغذی‌ها بهتر است با محلول‌پاشی بعد از هر چین برسند. زهکشی مناسب و آبیاری منظم هم به اندازه‌ی کود مهم است.
یونجه در سال چند لیتر کود محلول‌پاشی لازم دارد؟
با پک علوفه، هر چین ۲ لیتر رشد سریع و ۲ لیتر افزایش تناژ در هر هکتار مصرف می‌شود؛ پس مزرعه‌ای با ۵ چین در سال حدود ۲۰ لیتر در هکتار لازم دارد. ماشین‌حساب صفحه‌ی پک عدد دقیق را برای مساحت شما می‌دهد.
یونجه‌ی سال اول با یونجه‌ی چندساله چه فرقی در کوددهی دارد؟
در سال اول هدف، ریشه و طوقه‌ی قوی برای زمستان است؛ فسفر پایه و تغذیه‌ی سبک کافی است. در سال‌های دوم تا چهارم که تناژ بیشترین است، تغذیه‌ی کامل بعد از هر چین بیشترین اثر را دارد.
یونجه با هر تن علوفه چقدر پتاسیم برمی‌دارد؟
به‌طور تقریبی حدود ۲۵ کیلو پتاس (K₂O) به ازای هر تن علوفه‌ی خشک؛ به همین دلیل یونجه‌ی پرمحصول بدون برگرداندن پتاسیم، در سال‌های بعد ضعیف می‌شود.
در پاییز به یونجه کود بدهیم؟
بعد از چین آخر، تا وقتی گیاه سبز است و سرمای جدی شروع نشده، یک نوبت تغذیه به ذخیره‌ی طوقه و زمستان‌گذرانی کمک می‌کند. بعد از یخبندان محلول‌پاشی نکنید.
اگر علت زردی یونجه را نمی‌دانم چه کنم؟
علائم، سن مزرعه، آبیاری و کوددهی را در گیاه پزشک هوشمند رشد کود بنویسید (عکس اختیاری است) تا علت و برنامه‌ی مناسب پیشنهاد شود.
بهترین کود یونجه چیست؟
یونجه‌ی مستقر بیشتر به پتاسیم، فسفر، گوگرد و ریزمغذی‌ها نیاز دارد تا اوره. بهترین برنامه، کود پایه بر اساس آزمون خاک به‌همراه دو محلول‌پاشی در هر چین است.
آیا به یونجه اوره بدهیم؟
در یونجه‌ی مستقر و سالم معمولاً لازم نیست، چون گیاه نیتروژن هوا را تثبیت می‌کند. اوره‌ی زیاد بیشتر علف هرز را تقویت می‌کند.
کود یونجه را کی بدهیم؟
محلول‌پاشی را وقتی انجام دهید که بعد از چین، یونجه ۶ تا ۷ سانتی‌متر شده و برگ دارد؛ نه بلافاصله بعد از برداشت.
یونجه‌ی سه‌ساله‌ی ضعیف را می‌شود احیا کرد؟
اگر تراکم بوته هنوز قابل قبول است، تغذیه‌ی منظم در هر چین و اصلاح آبیاری معمولاً رشد را بهتر می‌کند. اگر بوته‌ها خیلی تنک شده‌اند، تجدید کاشت منطقی‌تر است.
تغذیه‌ی کامل هر چین یونجه، با یک پک
مساحت و تعداد چین را وارد کنید تا مقدار و هزینه حساب شود. مشاوره‌ی آنلاین: گیاه پزشک هوشمند یا پیام واتساپ به ٠٧٧٠٠٣٣٢١٨٦
